“Work-life balance” từng là niềm hy vọng và đích đến của mình cách đây vài năm, khi mới dấn thân lăn xả vào công việc. Lúc đó, mình nhìn việc cân bằng giữa cuộc sống và công việc như một loại hạnh phúc thời hiện đại.

Nhưng sau hơn 10 năm đi làm, kinh qua đủ loại hình công ty từ Agency đến Client, gặp gỡ đủ mọi người ở mọi lát cắt cuộc đời — già có, trẻ có, nam có, nữ có, và cả những người bạn trong cộng đồng LGBTQ+ — mình nhận ra một sự thật trần trụi: Chưa một ai thực sự cảm thấy mình đang “cân bằng” cả.

Có thời điểm mình từng đổ lỗi cho đặc thù ngành. Mình nghĩ chắc do mình làm truyền thông, quảng cáo nên WLB nó mới xa xỉ thế. Nếu nhảy sang phía Client (nhãn hàng) chắc sẽ “balance” hơn? Ừ thì cũng có cải thiện đôi chút, nhưng để cán cân hai bên đạt mức 50-50 hoàn hảo ư? Không bao giờ.

Sự thật mà chúng ta thường trốn tránh là: Work-life balance là một lời nói dối hào nhoáng. 

Nó là một khái niệm tĩnh, trong khi cuộc đời chúng ta lại không ngừng biến động. Thực tế không có sự cân bằng; chúng ta chỉ có những sự đánh đổi liên tiếp tùy theo từng giai đoạn của cuộc đời mà thôi.

Thuở mới vào đời: Khi AI tước đi “quyền được sai”

Ở tuổi 22, hành trang lớn nhất chúng ta có là sức trẻ, và nỗi sợ lớn nhất là sự vô định. Lúc này, khái niệm “Balance” thực sự là một cái bẫy.

Nếu bạn chọn một cuộc sống thong dong ngay từ đầu: làm đúng 8 tiếng rồi về, từ chối mọi dự án khó để dành thời gian “chill,” bạn sẽ sớm thấy mình bị bỏ lại phía sau trong khi ở tuổi này bạn không có gì ngoài thời gian để tích luỹ kiến thức và kinh nghiệm. Đặc biệt là bây giờ, khi AI đang bùng nổ và len lỏi vào trong từng góc độ cuộc sống, áp lực này còn khốc liệt hơn nhiều.

Mình nhớ ngày xưa, những vị trí như AE (Account Executive) sẽ có khoảng thời gian “vỡ lòng” để học việc qua những thứ như recap cuộc họp, tóm tắt tài liệu, hay lên cấu trúc bài sơ khai. Nhưng gần 1 năm nay, mình đã nhìn thấy AI làm những việc đó nhanh và chuyên nghiệp hơn chúng ta gấp nhiều lần. Từ 1-2 lần AI meeting notes ngốc nghếch, không biết cuộc họp này đang nói gì, recap vớ vẩn lung tung thì giờ đây đã có thể trả bài khá nhanh và gần đúng hết, với structure rõ ràng chỉ 5-10’ sau meeting. Việc mà trước đây 1 AE giỏi có thể làm tốt nhất là 24h để gửi ra được một bản meeting recap OK cho senior check. Vậy đó, nghề account trong kỷ nguyên AI đầy những thách thức.

Cái giá của sự đánh đổi ở tuổi 20 hiện nay chính là: Hy sinh sự thảnh thơi để học cách “cưỡi” lên con sóng công nghệ. Nếu không chấp nhận mất cân bằng để nâng cấp bản thân vượt lên trên những gì AI có thể làm, chúng ta thậm chí không có nổi một chỗ đứng trong thị trường lao động. 

Ngưỡng cửa tuổi 30: Cơn bão “Trách nhiệm” và chiếc mặt nạ toàn năng

Bước sang tuổi 30, trò chơi cuộc đời tự động nâng cấp lên mức “Khó”. Đây là lúc mình thấy khái niệm cân bằng trở nên… nực cười nhất, vì chúng ta bị kẹt giữa ba gọng kìm:

• Sự nghiệp: Đang ở độ chín, gánh vác KPI và khao khát thăng tiến.
• Cha mẹ: Gia đình bắt đầu già yếu, mình phải là đứa con hiếu thảo, lo toan đủ thứ chuyện thuốc thang, hiếu hỉ.
• Con cái: Nếu đã có con cái, có lẽ đây là lúc bạn không muốn bỏ lỡ từng bước đi của con, nhưng những cuộc họp muộn lại cứ kéo bạn ở lại.

Làm sao để vừa là nhân viên xuất sắc, vừa là con hiếu thảo, lại là cha mẹ mẫu mực cùng một lúc?
Câu trả lời thật lòng là: Không thể.

Mỗi lựa chọn đều để lại một vết khuyết. Chúng ta không cân bằng, chúng ta chỉ đang “quản lý sự tổn thất”. Đôi khi, để có một chỗ dựa vững chắc cho gia đình, mình buộc phải chấp nhận bớt đi vài bữa cơm tối cùng họ.

Tuổi 45 trở đi: Phía bên kia con dốc và cuộc chiến trụ hạng

Nhiều người trẻ nhìn vào những người 45 tuổi và nghĩ rằng: “Tầm đó ổn định rồi, chắc balance lắm”. Nhưng thực tế có vẻ ngược lại.

Đây là giai đoạn sức khỏe bắt đầu lên tiếng cảnh báo, nhưng công việc lại yêu cầu sự tập trung cao độ nhất để giữ vững vị thế.
Phía sau, giới trẻ đang lao lên với tốc độ tên lửa, thành thạo công nghệ và sẵn sàng làm việc với mức lương cạnh tranh hơn.
Để không bị đào thải bởi AI lẫn thế hệ kế cận, nhiều người phải nỗ lực gấp đôi trong khi năng lượng chỉ còn một nửa.
Sự đánh đổi lúc này mang tên: Dùng chút sức tàn cuối cùng để giữ lấy sự tôn nghiêm trước khi nghỉ hưu.

Tuổi nghỉ hưu: Khi cái cân không còn vật đối trọng

Chúng ta thường mơ về ngày nghỉ hưu để có 100% “Life”. Nhưng mình đã thấy nhiều người rơi vào trạng thái hụt hẫng vì mất đi định danh xã hội gắn liền với công việc bấy lâu.

Lúc này, bạn có thời gian, nhưng cơ thể lại rệu rã. 

Bạn muốn đi du lịch nhưng đôi chân không còn muốn bước, giống ba mẹ mình vậy.

Hóa ra khi không còn “Work” để cân bằng, cái trục của “Life” cũng chao đảo theo.

Vậy tại sao chúng ta vẫn luôn đi tìm sự “Cân bằng”?

Nếu nó không có thật, tại sao nó lại phổ biến đến thế? Đơn giản thôi: Vì nó là một món hàng cực kỳ dễ bán. Nó đánh đúng vào nỗi đau lớn nhất của chúng ta: Sự mệt mỏi.

Marketing đã biến “cân bằng” thành một đích đến để bán cho chúng ta đủ thứ:

• Những cuốn sách Self-help với các công cụ quản lý thời gian “thần kỳ”.
• Những tour du lịch “chữa lành”, khóa thiền, yoga… hứa hẹn giúp bạn tìm lại chính mình trong 3 ngày, để rồi sau đó ném bạn trở lại với 362 ngày hỗn loạn còn lại.

Họ bán cho chúng ta lời hứa, nhưng lối ra thực sự gần như không có. Hoặc nếu có, thì nằm ở chính chúng ta. 

Thay vì là “Balance” hoàn hảo, có lẽ chúng ta sẽ tìm được điểm “tiệm cận” 

Dù sự cân bằng hoàn hảo là ảo ảnh, mình tin là chúng ta vẫn có thể sống tốt nếu hiểu rõ luật chơi của sự đánh đổi. Theo mình, có 3 điều kiện để bạn đạt được trạng thái “dễ thở” hơn để tiệm cận mong ước này: 

1. Năng lực tạo ra giá trị thặng dư: Cân bằng là “trái ngọt” của người làm việc hiệu quả. Nếu bạn biết dùng AI để giải quyết phần thô của công việc trong 30 phút thay vì 4 tiếng, bạn đã “mua” lại được 3,5 tiếng để làm những việc khác.
   Điều kiện là: Bạn phải không ngừng giỏi hơn AI ở phần tư duy và sáng tạo.
   
2. Thiết lập Boundaries: Cân bằng không phải là làm ít đi, mà là làm có kỷ luật.
   Điều kiện là: Bạn đủ giỏi để có tiếng nói, đủ tự tin để nói “Không” với những yêu cầu vô lý mà không sợ bị thay thế ngay lập tức.
   
3. Từ “Cân bằng” sang “Tích hợp” (Work-life Integration): Đừng cố chia cuộc đời thành hai ngăn kéo riêng biệt vì chúng luôn thông nhau. Hãy chấp nhận rằng có những lúc bạn phải dành 90% cho công việc, và những lúc bạn nên dành trọn cho gia đình.
   Điều kiện là: Những người xung quanh thấu hiểu và cùng hướng về mục tiêu chung với bạn.

Tóm lại, Work-life balance với mình không phải là một vạch đích. Nó giống như chiếc dây thừng của người đi xiếc. 

Để không bị ngã, người nghệ sĩ phải không ngừng nghiêng sang trái, rồi lại ngả sang phải.

Đừng mải miết đi tìm một sự bằng phẳng ổn định. Hãy học cách giữ thăng bằng ngay trong chính sự chao đảo của cuộc đời. Hạnh phúc, suy cho cùng, không nằm ở chỗ có một cái cân bằng, mà nằm ở chỗ bạn tự nguyện và tỉnh táo chọn lựa điều gì để đặt lên bàn cân vào từng thời điểm mà thôi.