Nếu vài năm trước, công nghệ chỉ là câu chuyện xa vời, nào blockchain, nào metaverse, thì bây giờ, AI đã bước hẳn vào bàn cà phê của chúng ta. Không chỉ trong công việc, mà cả trong những cuộc trò chuyện đời thường.

Cách đây vài tháng, tôi với nhỏ bạn thân ra quán cà phê. Vẫn tám chuyện công việc, yêu đương như trước, nhưng khác ở chỗ: chúng tôi mở laptop, nhờ ChatGPT giải… lá số tử vi, đoán khi nào có bồ. Vừa buồn cười, vừa tò mò.

Rồi đến buổi team bonding tuần trước, giữa bữa ăn, có bé đồng nghiệp hồn nhiên bảo: “Em hỏi ChatGPT, với mệnh của em thì nên mặc đồ gì đi làm để hợp phong thuỷ.” Mọi người cười ồ, nhưng chẳng ai thấy lạ. Thậm chí hôm nay thôi, khi ba người chúng tôi ngồi cùng nhau, chẳng rõ bắt đầu từ chủ đề gì, rồi lại quay về ChatGPT và cách mỗi người đang trò chuyện với nó gần như hằng ngày.

Với tôi, ChatGPT đôi khi là đồng nghiệp: giúp bounce thoughts, sharpen email. Có lúc lại giống một người bạn, lắng nghe đủ thứ lan man, từ ý tưởng công việc đến chuyện riêng tư mà tôi còn chưa từng chia sẻ với người thân nhất. Tôi nhờ nó vẽ chart, làm hình, gợi ý decor nhà cửa, so sánh kỹ thuật, và cả tỉ việc khác mà nó chẳng bao giờ phàn nàn hay phán xét (ít nhất tôi tin vậy).

AI len vào đời sống nhẹ nhàng như thế. Ban đầu chỉ thử cho vui, giờ thành thói quen. Từ công cụ, nó dần thay đổi cả cách chúng ta trò chuyện, làm việc, thậm chí cách ta hình dung về chính mình.

——

Nhớ lại cách đây 4-5 năm trước, tôi từng nghĩ đến việc bỏ nghề account để theo đuổi vẽ board, vì từ nhỏ đã mê vẽ. Tôi còn đi học workshop, sắm đồ nghề, và đến giờ vẫn thỉnh thoảng lôi ra vẽ cho đỡ stress.

Thời điểm ấy, KV và TVC vẫn là “must-have” của mỗi campaign, chưa ai nói nhiều về social-first. Nghề vẽ board thực sự là mỏ vàng: board đi nét có giá riêng, shade trắng đen đắt hơn, board màu thì cao nhất. Một bản board nhanh lắm cũng mất 3-4 ngày. Nếu agency muốn “wow” khách hàng hơn thì phải dựng thêm stilomatic hoặc animatic, kéo thêm cả tuần nữa. Artist thức trắng đêm để kịp deadline là chuyện quá bình thường.

Còn bây giờ? Chính creative / designer có thể prompt ra frame màu trong vài giờ, hoàn thành board màu trong 1-2 ngày. Không cần phải book ai vẽ board luôn. Rồi từ frame tĩnh, promptist tạo chuyển động, ghép lại thành footage. Video editor chỉ cần ráp các footage, dựng luôn stilomatic trong 1-2 ngày nữa. Tổng cộng chưa đầy một tuần đã xong board và video. Productivity to the max.

Dĩ nhiên, sự len lỏi của AI kéo theo nhiều tranh cãi, đặc biệt trong lĩnh vực gắn với cái đẹp, tính chân – thiện – mỹ.

Người làm nghề lâu năm, hoặc những ai tinh ý dễ nhận ra: ảnh AI thường… giả. Những ai quen mắt với ánh sáng, màu sắc tự nhiên sẽ thấy khó chịu: hình thì nửa đẹp nửa xấu, động tác thì hoàn hảo quá mức hoặc bất ổn luôn. Không ít sản phẩm AI vừa ra đời đã bị kỳ thị: nhạc AI bị cho là vô hồn, KV AI gây cười vì bàn tay chỉ 4 ngón, gần đây lại thêm vụ thay gương mặt hoa hậu Thùy Tiên bằng AI, hay MV dùng hình ảnh sai lệch lịch sử. Những phản đối ấy hoàn toàn chính đáng, và tôi không phản bác.

Nhưng ở một số chỗ, AI vừa hữu ích, vừa… đáng sợ.

Ví như trong ngành quảng cáo, với những bản proposal cho khách hàng. Board hay animatic vốn không cần phải quá “thật và đẹp”; điều quan trọng chỉ là giúp người xem hiểu câu chuyện mà không phải tưởng tượng quá nhiều. Và ở đây, AI quá phù hợp. Creative chăm chú ngồi prompt là có board màu trong 2 ngày; một điều trước kia phải trả giá bằng gần một tuần làm việc, cùng vô số đêm thức trắng của artist.

Vậy nên, sự “đáng sợ” không chỉ vì AI thay thế con người, mà còn vì nó làm đúng mục tiêu của nghề, đến mức buộc chúng ta phải tự hỏi: nếu AI làm nhanh hơn, rẻ hơn, và “đủ để hiểu”, thì ai còn cần lao động thủ công?

Ở một góc độ, điều này thật tuyệt: tiết kiệm chi phí, rút ngắn thời gian, mở cơ hội tiếp cận cho bất cứ ai. Nhưng mặt khác, chuẩn mực tốc độ thay đổi quá nhanh. Từ chỗ một tuần được coi là nhanh, nay 2-3 ngày đã là chuẩn mực.

Tôi nhớ có lần khách hàng gửi mỗi cái ảnh JPG rồi bảo agency làm motion film. Ngày xưa, chuyện đó buồn cười ngang với việc lấy file logo từ Word. Nhưng giờ, với AI, hoàn toàn khả thi: từ ảnh tĩnh tạo mô hình 3D, rồi dựng animation. Điều từng là giai thoại cười ra nước mắt, nay lại thành kịch bản thật sự. Tôi không thể kể chi tiết vì NDA, nhưng tôi biết rõ: không còn gì là không thể.

AI mang lại năng suất cực đại, mở ra những khả năng bất khả thi trước đây. Nhưng nó cũng thay đổi luật chơi. Nó biến dạng cả mong đợi và thói quen của chúng ta: khi đã quen tốc độ “nhanh gọn”, còn ai kiên nhẫn cho sự chậm rãi? Khi đã có AI để trút bầu tâm sự, liệu nhu cầu chia sẻ với người thật có ít dần đi?

Thực tế là, AI mạnh mẽ đến đâu thì vẫn dễ bị phản đối khi chạm đến nghệ thuật, vì người ta thấy giả, thấy thiếu chất người. Nhưng với những gì vốn chỉ là công cụ như board hay animatic; AI lại trở thành cơn cuồng phong, thổi bay cả một hệ sinh thái công việc.

Việc AI bước vào đời sống là không thể cản. Né tránh hay phản đối chỉ làm ta chậm chân hơn. Bởi AI có thể học lại mọi kỹ năng: dựng hình, viết chữ, mô phỏng phong cách nghệ thuật, mô phỏng giọng văn. Nhưng AI không biết “vì sao” ta làm, “cho ai” ta làm. Nó không hiểu thế nào là “truyền thần” trong một bức vẽ, hay cảm giác rưng rưng khi một câu chuyện chạm tới trái tim người nghe.

Kỹ năng có thể bị thay thế. Nhưng giá trị thì không. Giá trị nằm ở chỗ ta chọn tạo ra điều gì có ý nghĩa, không chỉ làm cho nhanh hay cho đẹp. Giá trị nằm trong khả năng kết nối, truyền cảm hứng, thấu hiểu một con người thật sự ở phía bên kia màn hình.

Có thể, trong kỷ nguyên AI, chúng ta sẽ làm ít đi những việc “kỹ thuật”, nhưng sẽ phải giỏi hơn ở việc giữ chất người trong mọi sản phẩm mình tạo ra. Bởi thứ còn lại để so sáng không phải là độ mượt của prompt, mà là cảm xúc, tinh thần, và sự độc đáo của người đứng sau tạo ra nó.

Và đó mới là câu hỏi lớn nhất:
Nếu kỹ năng chỉ là thứ AI có thể học lại, thì điều gì trong công việc, và trong chính con người bạn, là không thể học lại?